THỈNH NGŨ HỔ TƯỚNG QUÂN – BÀI THỈNH NGŨ HỔ ĐẦY ĐỦ VÀ Ý NGHĨA TRONG TÍN NGƯỠNG
Thỉnh Ngũ Hổ Tướng Quân là một nội dung thường được nhắc đến trong hệ thống nghi lễ và tín ngưỡng dân gian liên quan đến Ngũ Hổ, Ngũ Dinh, Ngũ Phương. Hình tượng Ngũ Hổ mang tính uy linh, thường được đặt ở vị trí bảo hộ, trấn giữ cửa đền, điện và thực hiện hiệu lệnh theo quan niệm của từng dòng thực hành tín ngưỡng.
Bài viết dưới đây giới thiệu bài Thỉnh Ngũ Hổ Tướng Quân, đồng thời trình bày khái quát về Ngũ Hổ, Ngũ Dinh, màu sắc biểu tượng và lễ vật thường được nhắc đến trong nghi thức thờ Ngũ Hổ.
Lưu ý: Nội dung về nghi lễ, thần tích và thực hành thờ Ngũ Hổ có sự khác biệt giữa các địa phương, bản điện và truyền thống. Phần dưới đây được trình bày theo tư liệu dân gian được lưu truyền, không nên hiểu như một quy chuẩn duy nhất cho mọi nơi.
Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Ngũ Hổ thường được hình dung là năm vị Hổ Tướng thuộc năm phương, gắn với hệ thống Ngũ Phương – Ngũ Sắc – Ngũ Hành.
Năm vị thường được gọi theo màu sắc:
Thanh Hổ – phương Đông
Bạch Hổ – phương Tây
Xích Hổ – phương Nam
Hắc Hổ – phương Bắc
Hoàng Hổ – trung ương
Trong một số văn bản nghi lễ, các vị còn được gọi chung là Ngũ Dinh, Ngũ Hổ Tướng Quân.
Hình tượng hổ vốn gắn với sức mạnh, sự dũng mãnh và khả năng trấn giữ. Vì vậy, Ngũ Hổ thường mang ý nghĩa biểu tượng về sự bảo hộ, uy quyền và khả năng xua đuổi những điều được quan niệm là tà khí.
Dưới đây là phần văn bản Sắc Thỉnh Ngũ Hổ được lưu truyền trong tư liệu nghi lễ dân gian:
Cẩn thỉnh Ngũ Dinh Ngũ Tướng, ở sơn lâm Xích Bạch Thanh Hoàng những tướng Hổ Lang cùng là Hắc Hổ.
Chốn sơn lâm uy hùng đệ nhất, ai ai là trông thấy sợ kinh, thượng đầu Bắc Đẩu chi hình, hạ vĩ tựa Nam Tinh chi tú.
Quản sơn lâm bắt loài cầm thú, đàn hươu nai cầy cáo sợ kinh, đến đàn tiền thực quỷ thôn tinh, đồ ly mỵ yêu ma hoảng hốt.
Khi ẩn mình lép đuôi dấu vuốt, tịnh tọa như sư tử chi thân, lúc hiện hình lẻn gót đằng chân, an bài tựa thiên oai chi tướng.
Cơn phấn chấn, bôn đằng dũng dược, bắt những loài tà quỷ nhai xương; lúc bào hao ầm ã danh dương, vồ những đứa cường tà ăn thịt.
Thằng tà nào xâm lăng tác nghiệt, điệu về đàn cấu cổ mổ gan; đứa quỷ nào nhũng nhiễu mưu gian, tha vào núi phanh thây uống huyết.
Đệ tử nay kỳ an phụng tiết, lệnh bài sai năm tướng hổ lang, tốc phi phong giáng hạ bản đàn, cấp báo ứng tùy cơ phó cảm, hỏa tốc đáo đàn, chỉ huy tật tật.
Đoạn Sắc Thỉnh Ngũ Hổ nhấn mạnh hình tượng Hổ Tướng nơi sơn lâm với sức mạnh, uy thế và nhiệm vụ trấn giữ theo quan niệm nghi lễ.
3. Thỉnh Ngũ Hổ Tướng Quân
Bài Thỉnh Ngũ Hổ
Thần cung thỉnh
Ngũ Phương Ngũ Đế, Ngũ Hổ oai linh,
Tướng ở thiên đình, con Vua Đế Thích,
Ngày thời triều trực ở chốn điện tòa,
Xông đột vào ra thần thông dũng mãnh.
Ngày nay có lệnh Phật Thánh chỉ truyền,
Sai xuống nhân gian Thạch Bàn chốn ấy,
Tướng thời lừng lẫy có phép thần thông,
Rảo khắp Tây Đông cứu dân độ vật.
Nay tôi phụng sự Phật Thánh độ cho,
Thỉnh tướng về thờ cho linh cho mạnh,
Nghe lời tôi thỉnh khuya sớm đêm ngày,
Có việc bằng nay trừ tà trị bệnh,
Làm cho dũng mãnh hỏa tốc như lôi.
Hỡi Quan Tướng ôi là tật tốc giáng!
Rày tôi đội lệnh thiên đình,
Thỉnh triệu các tướng oai linh đáo đàn.
Hoặc là ở Thượng Ngàn vui thú,
Hay là về đất tổ Thanh Ba,
Nghe tôi luyện tập thời về,
Phi phong hỏa tốc phải trì phép công.
Trấn phương Đông sai Quan Thanh Hổ,
Tróc Mộc tinh lưới bủa ghê thay.
Quan Bạch sai trấn phương Tây,
Xu trừ Kim khí ghê thay lạ dường.
Quan Xích trấn Nam phương Ly Ngọ,
Tróc Hỏa tinh lưới bủa ngục trung.
Bắc phương Quan Hắc oai hùng,
Xu trừ Thủy khí hiện hung gia hình.
Chưởng trung ương sai Quan Hoàng Hổ,
Lệnh bài sai phá Thổ Thạch tinh.
Ngũ phương Ngũ Hổ oai linh,
Nghe Thánh hạ lệnh tùy hành tùy sai.
Cứ lời tôi hiện hình biến tướng,
Thính hịch văn giáng hạ đàn trung.
Dù ai thiếp tánh phụ đồng,
Giáng phù giáng trượng pháp công chẳng rời.
Bắt ăn tươi nội tà ngoại tý,
Tuân lệnh hành tróc quỷ trừ ma.
Đằng vân giá võ ai qua,
Phục thi cố khí đều tra gia hình.
Nhãn song tinh hào quang lóng lánh,
Mình tròn dài dũng mãnh ai đương.
Lưng eo thắt đai dịu dàng,
Đôi vai thiên trụ tà càng sợ kinh.
Lông mày xanh, đôi tay lẫm trúc,
Tiếng hét hầm quỷ khốc tà kinh.
Vốn xưa tướng ở rừng xanh,
Nghe lời tôi thỉnh lệnh hành chớ lâu.
Đã đắc đạo cùng nhau khuya sớm,
Bén lửa hương nào dám quản công.
Nào khi tướng giáng đàn trung,
Tôi cùng Quan Tướng mấy đông chẳng rời.
Tướng cùng tôi đồng tâm hiệp lực,
Việc sai hành chẳng được trì diên.
Nay tôi đắc đạo Thánh truyền,
Nghe lời tụng chú thỉnh liền thần thông.
Đáo tịnh trung oai nghi xuất hiện,
Tuân lệnh hành biến hiện phân minh.
Tróc tam danh Thượng Thiên Thần Nữ,
Thấu tứ phương Thủy Phủ Động Đình.
Sai câu ngoại đạo tam danh,
Sơn Tiêu, Thổ Địa, âm binh đẳng thần.
Tróc tà sư kỳ binh phản ác,
Tướng đáo đàn tài võ quá nhân.
Ăn tươi cho hết tà thần,
Nào là chư Tướng khâm sai lệnh hành.
Các Quan kéo đến điện đền,
Năm mươi Hổ Tướng anh linh đáo đàn.
Trên đầu có chữ sắc phong,
Hai tay có chữ tứ tung ngũ hoành.
Tróc tà quỷ mỵ yêu tinh,
Đem ra chém quách hồn kinh đùng đùng.
Lại bắt các đảng gian hung,
Gia hình trị tội thạch công làu làu.
Ôn hoàng dịch lệ đâu đâu,
Thành Hoàng xã lệnh nhiệm mầu hư không.
Thần kỳ các xứ Thổ Công,
Oai linh cũng phục anh hùng tiếng vang.
Quỳ tâu phục vọng các quan,
Phò trì đệ tử thiên ban cát tường.
Cát xướng Thiên Thu Vạn Vạn Tuế.
Thiên Thu Vạn Vạn Tuế. (3 lần)
4. Ngũ Hổ gồm những vị nào?
Theo hệ thống Ngũ Phương thường được thể hiện trong bài thỉnh, Ngũ Hổ được phân theo năm phương và màu sắc:
Vị Hổ Tướng
Màu sắc
Phương
Thanh Hổ
Xanh
Đông
Bạch Hổ
Trắng
Tây
Xích Hổ
Đỏ
Nam
Hắc Hổ
Đen
Bắc
Hoàng Hổ
Vàng
Trung ương
Cách gọi và cách giải thích có thể thay đổi tùy truyền thống tín ngưỡng, dòng thầy và địa phương.
5. Ngũ Hổ có vai trò gì trong tín ngưỡng dân gian?
Trong một số thực hành thuộc tín ngưỡng thờ Mẫu, Ngũ Hổ được xem là lực lượng có vai trò bảo hộ và trấn giữ không gian thờ tự.
Hình tượng Ngũ Hổ thường được gắn với:
bảo vệ cửa đền, cửa điện;
giữ gìn sự tôn nghiêm của không gian thờ;
thực hiện hiệu lệnh theo nghi thức;
biểu tượng cho sức mạnh và sự dũng mãnh;
trấn áp những thế lực được quan niệm là tà ma, yêu quỷ.
Cần lưu ý rằng đây là những quan niệm tín ngưỡng dân gian, không phải kết luận khoa học về khả năng chữa bệnh hay tác động siêu nhiên.
6. Ngũ Dinh và Ngũ Hổ có phải là một?
Trong nhiều tài liệu dân gian, Ngũ Dinh và Ngũ Hổ được dùng để chỉ hệ thống năm vị Hổ Tướng.
Tuy nhiên, cách gọi và hệ thống thờ phụng có thể khác nhau giữa từng bản điện và truyền thống thực hành.
Một số nơi đặc biệt nhấn mạnh Ngũ Hổ theo năm phương, trong khi một số dòng thực hành khác có cách thờ và cách gọi riêng.
Vì vậy, khi nghiên cứu về Ngũ Hổ Tướng Quân, nên xem xét cả nguồn gốc tài liệu và truyền thống của từng nơi thay vì coi mọi cách thực hành là giống nhau.
7. Lễ vật thờ Ngũ Hổ thường gồm những gì?
Theo một số truyền thống dân gian, lễ vật dâng Ngũ Hổ có thể gồm:
một bát cháo hoa;
một nậm rượu;
năm quả trứng vịt;
một đĩa gạo muối;
tiền lễ;
trà.
Trong những ngày tiệc hoặc dịp làm lễ, một số nơi còn chuẩn bị thêm thịt vai được khía thành năm phần, tượng trưng cho Ngũ Hổ.
Nếu bản điện có thực hành thờ âm binh theo truyền thống riêng, lễ vật có thể có thêm một đĩa đậu gồm năm loại được rang thơm.
Tuy nhiên, lễ vật không phải một quy chuẩn thống nhất cho tất cả các nơi thờ Ngũ Hổ. Người thực hành nên tuân theo phong tục của bản điện hoặc hướng dẫn của người có trách nhiệm nghi lễ.
8. Vì sao Ngũ Hổ thường gắn với hình tượng uy mãnh?
Hổ trong văn hóa phương Đông thường là biểu tượng của:
sức mạnh;
lòng dũng mãnh;
uy quyền;
khả năng bảo vệ;
sự trấn giữ.
Trong không gian tín ngưỡng, hình tượng Hổ vì thế thường được sử dụng để thể hiện quyền lực bảo hộ và sự nghiêm cẩn của không gian thờ tự.
Đặc biệt, việc phân chia Thanh – Bạch – Xích – Hắc – Hoàng tạo thành một hệ thống biểu tượng gắn với phương vị và Ngũ Hành.
9. Ý nghĩa của bài Thỉnh Ngũ Hổ Tướng Quân
Xét về mặt văn hóa nghi lễ, bài Thỉnh Ngũ Hổ Tướng Quân có thể được nhìn nhận qua ba lớp ý nghĩa.
Lời văn thể hiện việc cung thỉnh các vị Hổ Tướng giáng đàn và hiện diện trong không gian nghi lễ.
Thứ hai: Tính bảo hộ
Hình tượng Ngũ Hổ được mô tả với sức mạnh và uy thế, tượng trưng cho việc bảo vệ không gian thờ tự.
Thứ ba: Tính biểu tượng Ngũ Phương
Năm Hổ Tướng được phân theo năm phương và màu sắc, tạo nên một hệ thống biểu tượng tương ứng với quan niệm Ngũ Phương – Ngũ Hành trong văn hóa truyền thống.
10. Một số lưu ý khi tìm hiểu về Thỉnh Ngũ Hổ
Các bài văn thỉnh và nghi thức liên quan đến Ngũ Hổ được lưu truyền qua nhiều nguồn khác nhau. Vì vậy có thể gặp:
khác biệt về câu chữ;
khác biệt về tên gọi;
khác biệt về thứ tự;
khác biệt về lễ vật;
khác biệt về cách phối màu và phương vị;
khác biệt về nghi thức thực hành.
Do đó, không nên tự ý coi một bản văn duy nhất là “bản chuẩn duy nhất” cho tất cả các dòng tín ngưỡng.
Đối với nội dung nghiên cứu, nên đối chiếu với các tài liệu dân gian, tư liệu lịch sử, văn bản nghi lễ và thực hành tại từng địa phương.
11. Kết luận
Thỉnh Ngũ Hổ Tướng Quân là một nội dung tiêu biểu khi tìm hiểu về hình tượng Ngũ Hổ trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Hệ thống Ngũ Hổ thường được gắn với năm phương, năm màu sắc và biểu tượng sức mạnh bảo hộ.
Bài thỉnh thể hiện hình tượng các vị Hổ Tướng với uy lực mạnh mẽ, đồng thời phản ánh cách người xưa kết hợp các quan niệm về Ngũ Phương, Ngũ Hành, thần linh và không gian thờ tự vào nghi lễ.
Việc nghiên cứu Ngũ Hổ Tướng Quân nên đặt trong bối cảnh văn hóa và tín ngưỡng dân gian, đồng thời tôn trọng sự khác biệt giữa từng vùng miền, bản điện và truyền thống thực hành.
